{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad/Temat 6","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony","number":"Temat 6","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 6. (0-35)\nAutobiografizmu czy reprezentowanej przez pisarza postawy autobiograficznej w literaturze\nnie należy rozpatrywać w kategoriach dokumentalnego i szczegółowego odzwierciedlenia\nżycia jednostki. Jest to raczej konwencja, która zależnie od kultury artystycznej\ni światopoglądu epoki, w różnym stopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia\npodmiotowego „ja”, posiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne.\n(Edyta Dziewońska)\nRozważ, jaką rolę odgrywa autobiografizm w kreacji świata w dziełach literackich\nróżnych epok. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Edyty\nDziewońskiej.\nW pracy odwołaj się do:\nlektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych na początku\narkusza egzaminacyjnego\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\nAutobiografizm jest strategią artystyczną, polegającą na czerpaniu\nautora z własnych przeżyć i doświadczeń w procesie kreacji dzieła.\nW gatunkach literackich, takich jak dzienniki czy pamiętniki, biografia\nautora jest podstawowym kontekstem do odczytania utworu. W innych\nnatomiast, np. powieściach lub nowelach, autobiografizm wydaje się\ndrugorzędną kategorią. Jednak nie sposób całkowicie oddzielić dzieło\nod jego twórcy - według Edyty Dziewońskiej każdy utwór posiada\ncechy autora mniej lub bardziej bezpośrednio, w zależności od kultury\ni światopoglądu epoki, w której powstawał. Zgadzam się z tezą\npostawioną przez autorkę, że strategia autobiograficzna nie polega na\nszczegółowym udokumentowaniu życia pisarza, ale na ujawnieniu\njego przeżyć w różnym stopniu i na rozmaite sposoby.\njęz.\n80 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\nW literaturze polskiej autobiografizm zaczyna odgrywać znaczącą\nrolę już w renesansie. Poeta doctus - Jan Kochanowski z osobistej\ntragedii czyni główny temat XTrenówX, w których jako ojciec,\nopłakujący śmierć córki, staje się podmiotem lirycznym wyrażającym\nból i cierpienie poety. W cyklu utworów można zaobserwować\nprzebieg żałoby (od rozpaczy w początkowych trenach, przez\nkontestację bólu, zwątpienie, pogodzenie z losem obecne\nw końcowych trenach, aż po odzyskanie równowagi,\nprzypieczętowane refleksją w ostatnim trenie zatytułowanym „Sen”),\na wraz z nim ewoluujący światopogląd autora. W szczegółowy i pełen\negzaltacji sposób opisuje on zmarłą Orszulkę, a także próbuje\ndoszukać się sensu w przeżywanym cierpieniu i rozpaczy.\nDoświadczenia Kochanowskiego czynią z XTrenówX osobisty opis\nprzeżyć i emocji twórcy - to jest właśnie autobiograficzna esencja\ndzieła, która wybrzmiewa wraz z całą gamą uczuć autora.\nJuż w starożytności autorzy obficie czerpali z własnej biografii.\nPamiętniki rzymskiego wodza Gajusza Juliusza Cezara z I wieku\np.n.e. „O wojnie galijskiej” są nie tylko opisem działań wojennych, ale\nwprowadzeniem nowego stylu pisania pamiętników - trzecioosobowej\nnarracji, koncentrującej się na przedstawieniu faktów zamiast ocen\ni wartościujących opinii. Cezar starał się opisać doświadczenia wojny\nw sposób jak najbardziej obiektywny i wiarygodny. Jednak to pozorne\nwyzbycie się podmiotowego „ja” nie oddziela dzieła od autora, który\ndokonuje zręcznej selekcji opisanych wydarzeń - rezygnuje\nz przedstawienia motywów walki, nadając jej pozory wojny obronnej,\na o klęskach pisze z pełnym przekonaniem, że z wojny wyjdzie\nostatecznie zwycięsko. Chwilami w narracji wodza odzywa się\nzniecierpliwienie, gniew - nic w tym dziwnego, bo w istocie pisze on\no rywalach i osobistych wrogach. Formalnej podmiotowości\nprzeciwstawia się subiektywizm wewnętrzny, trudność w powściąganiu\nsilnych emocji, które równoważy sumienny rozkład blasków i cieni.\nWszystkie te elementy czynią z pamiętników Cezara dzieło typowo\nautobiograficzne, a pod usilnym zachowaniem obiektywizmu ukrywa\nsię świadomie kreowana przez autora propaganda.\nKontekstem do powstania utworu były toczone w latach 58-51\np.n.e. wojny galijskie. Kampania Cezara przeciwko plemionom\nint.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 81\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\nceltyckim była niczym innym jak skutkiem ekspansjonistycznych\ntendencji w Imperium Romanum i drogą do przejęcia władzy\nw republice przez samego wodza. Zdobycie Galii stało się kluczowym\nelementem rodzącej się legendy Gajusza Juliusza Cezara, który po\nsukcesach w prowincjach zręcznie wykorzystał niepokoje w senacie\ni narastające antagonizmy społeczne. Napisane przez niego cykle\npamiętników były nie tylko obrazem kunsztu literackiego, ale przede\nwszystkim miały zapewnić Cezarowi sympatię społeczeństwa przed\nzbliżającą się wojną domową. Takie wykorzystanie strategii\nautobiograficznej, z pozorną skromnością, bez bezpośredniego\nujawniania się autora, to w pełni świadomy zabieg, którego celem było\nstworzenie własnego mitu.\nLiteratura współczesna również na różne sposoby ujawnia cechy\ni doświadczenia pisarza. W „Trans-Atlantyku” jeden\nz najwybitniejszych polskich pisarzy - Witold Gombrowicz - na\npodstawie własnych przeżyć kreuje kontrowersyjną opowieść o życiu\nna emigracji. Choć sam autor przyznaje, że jest to fantazja i satyra,\nwymyślona w luźnym związku z rzeczywistością, to niewątpliwie\nutkana została z osobistych doświadczeń. Bohater „Trans-Atlantyku”\nnosi nazwisko Gombrowicz i tak jak pisarz udaje się statkiem o imieniu\n„Chrobry” na emigrację do Argentyny w 1939 roku. Wydarzenia takieX\njak wizyta w poselstwie czy kłótnia z tamtejszym pisarzemX także\nodpowiadają rzeczywistym przeżyciom literata. Świat przedstawiony\nw powieści wydaje się groteskowym obrazem refleksji i doświadczeń\nGombrowicza. W ten sposób próbuje on rozliczyć się z własną\ndezercją z ojczyzny i tzw. kompleksem polskim - poczuciem niższości\nPolaków wobec kultury zachodniej, przytłoczonych własną historią\ni tradycją. „Trans-Atlantyk” to utwór w przeważającej części fikcyjny -\nnie jest dokumentalnym opisem życia na emigracji, ale\nwykorzystaniem własnych przeżyć do postawienia diagnozy\nspołeczeństwu polskiemu oraz odrzucenia wszelkich konwencji\ni autorytetów w imię własnej twórczości.\nAutobiografizm w literaturze wybrzmiewa na wiele sposobów.\nCzasem autor ujawnia się w sposób dosłowny i bezpośredni,\na czasem podmiotowe „ja” daje o sobie znać niezwykle subtelnie.\nPrzybiera różne formy ze względu na kontekst i charakterystykę epoki,\nint.\nint.\n82 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\njest konsekwencją osobowości autora - jego przeżyć i emocji - oraz\nświadomie dokonywanej kreacji w akcie tworzenia dzieła.\nAmerykański przedstawiciel modernizmu T.S. Eliot w swoich esejach\npodkreślał, że sztuka powinna, jako ucieczka od osobowości, być\ncałkowicie oddzielona od artysty. W przeciwnym nurcie podążali\nzwolennicy konfesji w literaturze, polegającej na zindywidualizowaniu\ndzieła, opisaniu przeżyć jednostki. Mimo rozpatrywania koncepcji\nautobiograficznej w różnych ujęciach literatura umożliwia pełniejsze\npoznanie człowieka, który jest przecież tylko sumą własnych\ndoświadczeń. [774 wyrazy]\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Trenów Jana\nKochanowskiego)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Trenów Jana\nKochanowskiego (funkcjonalne odniesienie do biografii poety wsparte analizą\nkompozycji i wymowy cyklu, wnioskowanie argumentacyjne dotyczące\nelementów autobiograficznych w dziele Kochanowskiego); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do pamiętników Cezara O wojnie\ngalijskiej (analiza elementów subiektywnych i obiektywnych w utworze w\npowiązaniu z osobistymi doświadczeniami ich autora) oraz autobiograficzny\ncharakter Trans-Atlantyku Witolda Gombrowicza (funkcjonalna analiza\nelementów biografii pisarza wykorzystanych w powieści)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst biograficzny w analizie wszystkich\nutworów literackich\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówienia dzieł literackich oraz wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 4 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n34 punkty\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 83\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\nFragment tekstu Edyty Dziewońskiej rzuca nowe światło na\nkoncepcje postawy lub tworów autobiograficznych. Dziewońska\nzauważa, że sposóbX w jaki przedstawiamy rzeczywistość, w tym nas\nsamych, żywo czerpie z możliwości naszego otoczenia, wliczając w to\nrównież osiągnięcia epoki. Jednak pytanie, jakie powinniśmy sobie\npostawić, dotyczy w gruncie rzeczy nie tylko zdolności do\nintrospektywnej analizy podmiotu, ale i odwołuje się do samej\nkoncepcji prawdy uniwersalnej o człowieku oraz nawiązuje do\nwyjątkowo żywego ostatnimi czasy relatywizmu. Problematyka ta więc\nwzbija się znacznie wyżej, ponad mianownik jednostkowy, sięgając do\nproblemu, który człowiekX jako byt rozumny, na swej drodze powinien\nrozważyć.\nRozprawiając na temat związany z autobiografią, nie sposób nie\nwspomnieć o osiągnięciach naukowych, wpływających na zmianę\nw postrzeganiu ludzkich zachowań i ich źródło. Na początku XX w.\nZygmund FreudX poprzez swoją teorię psychoanalizy, zapoczątkował\nniezwykle znaczący dla obecnego kształtu nauki proces stopniowego\nwyłamywania się psychologii z dziedzin filozoficznych. Poprzez\npochylenie się nad człowiekiem jako niezwykle skomplikowaną\nmaszyną, zwierzęciem mogącym jednak myśleć w sposób\nabstrakcyjny i obdarzonym samoświadomością, szansę na nowe\nświatło zyskała powieść psychologiczna. Przykładem takiego dzieła\nmogłaby być „Cudzoziemka” autorstwa Marii Kuncewiczowej. Pisarka\nmiała podobno zakląć w postaciach Róży i jej córki swoje relacje\nz matką, swoje trudne przeżycia. Wpływ nauki na dzieło niezwykle\nuwidacznia się w scenach ukazujących wewnętrzne życie róży, to, jak\nzdziera przed sobą (chociażby na chwilę) kolejne warstwy masek, czy\nto stojąc przed lustrem, czy patrząc na obdrapane nogi wiekowego\nstołu. Śledząc wspomnienia bohaterki, możemy zauważyć, jak historia\nzdominowana jest przez zakorzenione we wczesnym dzieciństwie\ni latach młodzieńczych poczucie niesprawiedliwości oraz\nosamotnienie, jak bardzo doświadczenie, o którym bezpośrednio już\njęz.\nint.\njęz.\njęz.\nint.\njęz.\nint.\njęz.\njęz.\nort.\njęz.\n84 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\nnie rozmyślamy, staje się ciężarem rzutującym na nas do momentu,\naż nie uświadomimy sobie, że tak jest, aż nie przebaczymy sobie\nz przeszłości.\nWpływ epoki na autobiograficzne postrzeganie siebie nie musi\nbyć spowodowany jednak jedynie rozwojem nauki. Jego źródłem\nmoże być równie rozwój tendencji charakterystycznych dla danego\nokresu literackiego, jego założenia programowe i wynikający z nich\nsposób postrzegania świata. Taką epoką jest niewątpliwie romantyzm.\nI choć kreacje bohaterów romantycznych to kreacje fikcyjne, można\nuznać, że obecne są w nich elementy autobiograficznej refleksji ich\ntwórców. W kontekście stwierdzeń Dziewońskiej można uznać, że\ntaka właśnie konwencja obecna jest w III części „Dziadów” Adama\nMickiewicza. Elementy autobiografizmu wynikają tu z próby oddania\nprzeżyć samego poety, który w kreacji Konrada oddaje swoje\nprzeżycia związane z procesem filomatów i filaretów, uwięzieniem\ni wreszcie skazaniem na „banicję” - nakazem opuszczenia rodzinnych\nstron. Dziewońska pisze, że kreacja autobiograficzna „w różnym\nstopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”,\nposiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne”.\nW dramacie Mickiewicza są one obecne zarówno w kreacji\nKonrada-poety, ale również w „Ustępie”, w wierszu „Do przyjaciół\nMoskali”, w którym autor dzieli się swoimi przeżyciami i refleksjami\nnatury osobistej, których podłożem jest spotkanie Mickiewicza\nz gronem rosyjskich twórców i buntowników.\nCzasami realizacje autobiograficzne potrafią zaskoczyć\nodbiorców. Nowe epoki stawiają przed człowiekiem nowe problemy\ni zmuszają do ciągłego odnajdywania się w rzeczywistości przez\njednostkę i jak wiadomoX nie wszystkim się to udaje. Widoczny\nw latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku podział na bajecznie\nbogatych ludzi sukcesu oraz na obywateli borykających się ze\nskrajnym ubóstwem i trudnościami związanymi z lokacją ich miejsc\nzamieszkaniaX widać było szczególnie w metropoliachX takich jak np.\nNowy York. Życie tej ciemniejszej strony miasta opisuje m.in. Jim\nCarell w swojej powieści „Przetrwać w Nowym Yorku”. W książce\nmożemy natrafić na obraz świata niezwykle okrutnego, w którym autor\nsam dojrzewał i któremu dał się porwać. Sytuacja ekonomiczna\njęz. jęz.\njęz.\njęz.\nint.\nint. int.\nort.\nort.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 85\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\ni pewne czynniki, jak choćby rozpowszechnienie nowych narkotyków\nczy wpływ rówieśników, sprawiły, że autor swoją historię opowiada na\nwpółprzytomnie. Kształt świata zaciera się przez stany umysłu\nbohatera pogrążonego w pustce. Nowe normy kulturowe, mimo\nnastawienia na liberalny i nieskrępowany rozwój społeczeństwa, niosą\nzgubę tym, którzy urodzili się w „złej” jego części.\nŚledząc nauki chociażby przytoczonego przeze mnie Zygmunta\nFreuda, możemy natrafić na przekonanie, jakoby kultura była źródłem\ncierpienia. KulturaX przez jaką właściwie pojmujemy wszelkie\nświadectwa naszego rozwoju, wzrostu epoki. Nieustanny rozwój\nwymusza na jednostce kolejne ustępstwa i de facto buduje jej\nsztuczny wizerunek od podstaw. Jak zauważył Hegel, decyzji\nprzeszłości nie można oceniać w kontekście naszego punktu\nwidzenia, czyli nie powinniśmy poddawać ich ocenie. Człowiek stoi\nprzeto przed bardzo poważnym pytaniem natury epistemologicznej\nodnośnie prawd uniwersalnych, mianowicie (jeśli takowe istnieją), to\nczy tyczą się bezpośrednio człowieka oraz czy kultura i twórczość jest\nich reperkusją, czy stłumieniem? Na te pytania trudno jest\nodpowiedzieć, szczególnieX że źródłem refleksji jest motyw\nautobiograficzności. Wydaje mi się więc, że próba wyselekcjonowania\nprzez nas informacji „prawdziwych” z tekstu jest tak samo szkodliwa\n(a może i bardziej) jak zawierzenie w pełni autorowi opisującemu\nsiebie w swoich czasach.\nCo może być w końcu prawdziwsze od rzeczywistej myśli, nawet\ntej pozbawionej dziś dla nas sensu? Z kolei to, czy opisowi\nzawierzymy, czy nie, jest już bezpośrednio sprawą każdego z nas,\ntego, jak każdy z nas rozdziela byt od czasu. [796 wyrazów]\njęz.\nint.\njęz.\nint.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Dziadów cz. III Adama\nMickiewicza)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dziadów cz. III Adama\nMickiewicza (funkcjonalne odniesienie do biografii poety i jej elementów\nobecnych w kreacji Konrada - poety oraz odniesienia do tej biografii obecne\nw „Ustępie”), funkcjonalne wykorzystanie Cudzoziemki Marii Kuncewiczowej\n86 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n(analiza postawy i przeżyć Róży ujawniające relacje autorki powieści z matką i jej\nmłodzieńcze doświadczenia), funkcjonalne odniesienie do powieści Jima Carella\n(przeniesienie osobistych doświadczeń z życia w metropolii na sposób kreacji\nprzestrzeni i jej oddziaływania na człowieka)\nw pełni funkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: psychologiczny\n(teoria Zygmunta Freuda), historycznoliteracki (cechy romantyzmu) oraz\nkulturowy (analiza funkcjonalne odwołania do miasta jako znaku kulturowego)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówienia dzieł literackich oraz wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 13 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - w pracy popełniono 2 błędy ortograficzne.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 8 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n28 punktów\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 87\n3.\nInformacja o egzaminie maturalnym z języka polskiego\ndla absolwentów niesłyszących\nInformacje o egzaminie maturalnym z języka polskiego przedstawione w rozdziale 1. Opis\negzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego w części pisemnej\nna poziomie rozszerzonym dotyczą również egzaminu dla absolwentów niesłyszących.\nPonadto zdający niesłyszący przystępują do egzaminu maturalnego w warunkach i formie\ndostosowanych do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności.\nDostosowanie warunków przeprowadzenia egzaminu maturalnego dla absolwentów\nniesłyszących obejmuje m.in. czas trwania egzaminu. Z kolei dostosowanie dla tej grupy\nzdających formy egzaminu maturalnego z języka polskiego w części pisemnej na poziomie\nrozszerzonym polega przede wszystkim na ułatwieniu rozumienia zamieszczonych\nw tematach egzaminacyjnych cytatów z tekstów literackich lub nieliterackich poprzez\nwyjaśnianie przypisem takich wyrazów, związków wyrazowych lub całych zdań, które\nmogłyby być niezrozumiałe dla osób niesłyszących lub zrozumiane niewłaściwie.\nZastosowane zmiany nie będą dotyczyły terminów z zakresu kształcenia kulturowego\ni literackiego oraz językowego.\nSzczegółowe informacje dotyczące egzaminu dla zdających ze specjalnymi potrzebami\nedukacyjnymi, w tym niesłyszących, określone są w Komunikacie dyrektora Centralnej\nKomisji Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form\nprzeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.\nW dalszej części tego rozdziału przedstawiono dostosowany dla osób niesłyszących\nprzykładowy temat wypracowania z rozwiązaniami na egzamin pisemny na poziomie\nrozszerzonym. Temat został wybrany z części 2. informatora. Zachowano numerację tematu.\n88 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n3.1.\nPrzykładowe zadanie z rozwiązaniami. Część pisemna\nna poziomie rozszerzonym dla absolwentów\nniesłyszących\nTemat 4. (0-35)\nOto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze1 rzeczy, oto są ciepłe jeszcze groby, próchno\ni mierzwa2. Prastare historie. Siedem warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce.\n(Bruno Schulz, Wiosna)\n1 Spichrz (z niem.) - budynek przeznaczony do składania i przechowywania zapasów zboża.\n2 Mierzwa - zgnieciona słoma, używana najczęściej na ściółkę dla bydła.\nRozważ, jakie znaczenie dla odczytania sensu dzieła literackiego ma wykreowana\nw nim przestrzeń. Punktem wyjścia do rozważań uczyń cytowany fragment\nopowiadania Wiosna Brunona Schulza.\nW pracy odwołaj się do:\nznanych Ci fragmentów Procesu Franza Kafki\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\nKażdy człowiek żyje w konkretnej przestrzeni, na którą\nnieustannie wywiera wpływ, a ona na niego - jesteśmy jej częścią,\na ona staje się częścią nas. Podobnie jest z dziełami literackimi -\nwykreowana w nich rzeczywistość również nie pozostaje bez\nznaczenia dla odczytania sensu książki. Najczęściej ukazana przez\nautora przestrzeń ma za zadanie pogłębiać portret psychologiczny\numiejscowionego w niej bohatera, przekazywać pewne symboliczne\ntreści lub skłaniać do refleksji nad głębszym sensem czytanych słów.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 89\nsp.\nsp.\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n„Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są\nciepłe jeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem\nwarstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce”.‿\nW twórczości Schulza przestrzeń odgrywa znaczącą rolę. Choć nie\njest to ujęte wprost, wiadomo, że wydarzenia opisane w opowiadaniu\n„Wiosna” mają miejsce w Drohobyczu - prowincjonalnym mieście,\ngdzie mieszkał Schulz. Tekst stanowi poniekąd symboliczną\nautobiografię, a poprzez wykreowaną przestrzeń autor przybliża\nczytelnikowi swoją osobę, własny sposób postrzegania świata takim,\njakiego pragnął, a jakim, jak przekonał się w dalszym życiu, świat nie\nbył. Schulz opisuje przestrzeń widzianą oczami dziecka, które\ndostrzega w nim to, co niesamowite i niedostępne dla oka innych\nludzi, następuje tu wręcz „mityzacja rzeczywistości”. Miasto będące\nniejako centrum wszechświata jest ukazane wraz ze swoimi\nzakamarkami w konwencji onirycznej - miejsca przechodzą płynnie\nz jednychX stając się innymiX i mieszają się ze sobą w swego rodzaju\nlabirynt. Wszystkie te zabiegi sprawiają, że przestrzeń pozostaje\nniedomknięta, co pozwala czytelnikowi poszerzać ją wedle własnych\nodczuć.\nKoncepcja przedstawienia świata jako labiryntu pojawia się\nrównież u Franza Kafki w „Procesie”, jednak w tym przypadku\nprzestrzeń ta zdecydowanie napawa poczuciem zagrożenia.\nWydarzenia rozgrywają się w ciasnych, nieprzyjemnych\ni niedoświetlonych pomieszczeniach łączących się w pewną „sieć”,\nw której łatwo się zgubić. Nie bez znaczenia pozostaje też\nrozpoczynająca się już na schodach do pomieszczeń sądowych\nduchota, która zdaje się nie przeszkadzać urzędnikom. Przedstawiona\nrzeczywistość jest absurdalna, a sam Józef K. czuje się w niej\nuwięziony. Klaustrofobiczna przestrzeń ukazana przez autora\nodpowiada wewnętrznym odczuciom bohatera. Kafkowski labirynt jest\nuniwersalnym zobrazowaniem człowieka zagubionego na drodze\nwłasnego życia.\n[ W „Cierpieniach młodego Wertera” autorstwa Goethego natura\njest niejako pejzażem duszy głównego bohatera - odzwierciedla jego\nstany emocjonalne. Dolina pełna życia i słońca wiosną, jesienią staje\nsię ponura, wręcz przerażająca. Dokładnie to samo przeżywa na\nint. jęz. int.\njęz.\njęz.\n90 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\nprzestrzeni roku młodzieniec: podczas wiosennych i letnich miesięcy\nodczuwa radość z poznania Lotty i spędzanego w jej towarzystwie\nczasu, jednak z nadejściem jesieni, kiedy rozumie, że nigdy nie\npołączy się z odnalezioną bratnią duszą, pogrąża się w smutku wraz\nz otaczającą go przyrodą. Dopełnieniem tej zależności między\nWerterem a przestrzenią są stare orzechy - ich ścięcie oznacza dla\nbohatera, że nic nie będzie już tak jak dawniej. Goethe pokazał w ten\nsposób związek człowieka z naturą i pogłębił portret psychologiczny\nmłodzieńca.\nInną funkcję pełni przestrzeń ukazana przez Josepha Conrada\nw „Jądrze ciemności”. Sporo uwagi autor poświęcił opisowi natury\npodczas podróży Marlowa: bardzo ważne są tu rzeka, porośnięte\ncienistą zielenią brzegi czy mgła. Wszystkie te elementy składają się\nna metaforyczny obraz podróży człowieka w głąb siebie - do tego, co\nw nim pierwotne i skrzętnie ukryte, stłumione. Nieprzebyte ściany\nzieleni wzdłuż brzegów pokazująX jak bardzo potrafimy być obcy dla\nsamych siebie. Rzeka jest kręta, pełna skał, wirów i innych mało\nprzyjemnych niespodzianek, ponieważ nigdy nie wiemyX do czego\nmożemy być zdolni i powoli poznając siebieX często dokonujemy\nsmutnych czy wręcz przerażających odkryć. Z kolei mgła otaczająca\nraz po raz parowiec Marlowa to przedstawienie tego, co uniemożliwia\nczłowiekowi poznawanie siebie i mąci jego myśli, by nie wiedział,\nktórędy ma dalej podążać na drodze poszukiwania prawdy o sobie.\nConrad, opisując przyrodę pośrodku afrykańskiego lądu, ułatwia\nodczytanie symbolicznego znaczenia podróży w górę rzeki.\nJak widać, przestrzeń w dziele literackim nie jest tylko miejscem,\nw którym bohater mieszka, czy które odwiedza - nie można przenieść\nbohatera do innej rzeczywistości tak, by pozostał niezmieniony.\nRównież wydarzenia, gdyby rozegrały się gdzieś indziejX nabrałyby\ninnego wydźwięku. Przestrzeń wykreowana przez autora ułatwia\nodnalezienie treści metaforycznej i skłania do konkretnych refleksji\nw kontekście ukazanych zdarzeń, a często stanowi też element\ncharakterystyki pośredniej bohatera, dzięki czemu czytelnik może\nzrozumieć go w pełni. [657 wyrazów]\nint.\nint.\nint.\nint.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 91\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Proces Franza Kafki)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie opowiadanie Wiosna\nBrunona Schulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako elementu świata\nprzedstawionego oddającego osobowość autora i wpływającego na sposób\nwidzenia świata przez bohatera, ukazanie przestrzeni jako labiryntu);\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja\nprzestrzeni jako ciasnej klatki ograniczającej wolność bohatera) oraz do Cierpień\nmłodego Wertera J. W. Goethego (natura otaczająca człowieka jako przestrzeń\noddająca wewnętrzne przeżycia bohatera, pejzaż jego duszy)\nfunkcjonalną analizę przestrzeni jako obrazu duszy bohatera pogłębia kontekst\nliteracki, jakim jest funkcjonalna interpretacja Jądra ciemności Conrada\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n3 zaburzenia spójności, pierwsze wewnątrzakapitowe, drugie pomiędzy akapitami.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 4 błędy językowe obniżają ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n32 punkty\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\nPrzestrzeń otacza każdego z nas i każdy z nas na co dzień kreuje\nją wokół siebie. Nieustannie otaczamy się różnymi rzeczami.\nGromadzimy to, co jest nam niezbędne, ale i to, czego tak naprawdę\nnie potrzebujemy. W ten sposób tworzymy „labirynty wnętrza”, a świat\nnaokoło nas staje się „magazynami i spichrzami rzeczy”. Bruno Schulz\nskłania nas jednak do smutnej refleksji, przypominając, że wszystkie\n92 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\nsp.\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\nrzeczy materialne przeminą i że doświadczyły już tego pokolenia\nprzed nami. Autor przedstawia świat jako warstwy, nawiązując do Troi.\nTroja bowiem odkrywana była warstwami. W dziewiętnastym wieku\ndotarł do niej fascynat opowieści o tajemniczym mieście, w którym\nodbyła się wojna o Helenę - Henryk Schliemann. Później jednak\nokazało się, że Troja, którą odkrył, pochodzi z zupełnie innych czasów,\nże jest to jej inna warstwa. Nasze pokolenie tworzy warstwę\nprzestrzeni, którą niedługo przykryje kolejna warstwa, sprawiając, że\nnasza odejdzie w zapomnienie.\nPrzestrzeń w opowiadaniach Schulza, jak i w jego rysunkach,\nstanowi jeden z kluczy do interpretacji. Artysta tworzy ją bardzo\nswobodnie. Jest oniryczna i surrealistyczna. Jej niezwykłość można\nzaobserwować chociażby w opowiadaniu „Sklepy cynamonowe”.\nGłówny bohater wędruje po znanym sobie mieście, które stopniowo\nstaje się dla niego coraz bardziej obce. ‿Inspiracją dla miasta\nz opowiadania był dla Schulza rodzinny Drohobycz. Opisywana\nw „Sklepach cynamonowych” przestrzeń jest w ciągłym ruchu, wnętrze\nłączy się z tymX co na zewnątrz. Zmiany w przestrzeni i zderzenie\nz nieznanym to metafora dorastania i poznawania świata po odejściu\nspod opieki rodziców. Tak kreowana przestrzeń staje się zatem\nlabiryntem, w którym narrator próbuje odnaleźć drogę nie tylko do\ncentrum świata, ale do własnego jestestwa, do istoty bytu, pełni\nzrozumienia świata i samego siebie. To labirynt w dwóch wymiarach,\ndwa pokłady labiryntu - zewnętrzy i wewnętrzny.\nIstotna dla pełnego zrozumienia tekstu jest również przestrzeń\nstworzona przez Franza Kafkę w „Procesie”. Podobnie jak u Schulza\npanuje tu atmosfera snu. Przestrzeń jest oniryczna i nieokreślona.\nBrak sprecyzowanego miejsca akcji nadaje treści uniwersalny\ncharakter. Każde pomieszczenie, w którym przebywa Józef K.\nw trakcie trwania swojego procesu, przyjmuje formę labiryntu.\nOtwierane drzwi prowadzą do następnych drzwi. Takie odczuwanie\nprzestrzeni podkreśla zagubienie i całkowitą bezradność bohatera.\nBudowa sądu, w którym panuje niemożliwa do zniesienia duchota,\nstwarza atmosferę grozy i wywołuje niepokój. Sprawia również\nwrażenieX jakoby coś nieustannie miało władzę nad bohaterem\ni kontrolowało jego postępowanie. „Proces” to powieść o bezsilności\njęz.\njęz.\nint.\nint.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 93\nsp.\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\nczłowieka wrzuconego do labiryntu świata, w którym bohater nie\ndecyduje o niczym, zostaje podporządkowany pseudo autorytetom\ni rozpaczliwie próbuje wziąć odpowiedzialność za swoje czyny i za\nswoje życie. Przytłaczająca aura, która panuje wokół Józefa K.X jest\nznakiem jego podległości i bezradności, obrazem samotności\nczłowieka osaczonego w labiryncie.\nCiekawą koncepcję przestrzeni zaproponowała w swoim dziele\n„Prawiek i inne czasy” Olga Tokarczuk. Autorka umieściła tytułową\nmiejscowość Prawiek w centrum całego wszechświata, co umieszcza\nrównież w centrum ludzkie wartości i doświadczenia. Magia Prawieku\npolega na tym, że jest to sfera sacrum - bezpieczna dla wszystkich,\nktórzy znajdą się w środku. Jego granice są tajemnicze, a mieszkańcy\nżyją w świadomości, że poza nimi czyha na nich niebezpieczeństwo.\nOpuszczenie Prawieku nie jest jednak proste - droga prowadząca do\nwyjścia to labirynt, który ma chronić nieroztropnych przed\nniebezpieczeństwem. To przekonanie potwierdza się zresztą\nu wszystkich bohaterów, którzy z własnej woli lub pod przymusem\ndecydują się opuścić Prawiek. Tokarczuk zamyka w Prawieku różne\narchetypy ludzkich zachowań i po kolei nam je przedstawia. Ważnym\nelementem przestrzeni w tej powieści jest natura, która ma baśniowy\ncharakter osiągnięty dzięki licznym personifikacjom. Natura wpływa\nrównież bezpośrednio na życie ludzi w Prawieku. Nazywają oni\nmijające lata: rokiem jabłoni bądź grusz, co oznacza albo lata\ndynamicznego rozwoju, albo spokoju. Otoczenie w „Prawieku” jest\nmityczne. Mityzacja rzeczywistości pozwala Tokarczuk ukazać ukryte\npiękno banalnego świata, co było głównym założeniem realizmu\nmagicznego, którego autorka jest przedstawicielką.\nNiewątpliwie przestrzeń jest niezwykle ważnym elementem\nkażdego utworu literackiego na drodze do zrozumienia jego sensu.\nMoże ona skłaniać do refleksji nad przemijaniem lub być metaforą\nzmian zachodzących w życiu człowieka. Może tworzyć atmosferę\nutworu niezbędną do poznania odczuć bohatera, być narzędziem\nrealizmu, czy w końcu przedstawić czytelnikowi inną stronę świata,\nz którym spotyka się na co dzień. Taka przestrzeń ma najczęściej\nznamiona labiryntu, w którym bohater poszukuje drogi swojego życia.\nJest ona także narzędziem, które pomaga autorowi tworzyć,\nort.\nint.\njęz.\njęz.\n94 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n78\n79\n80\na czytelnikowi odkrywać różne kierunki interpretacji. Bez niej dzieło\nbyłoby niezdolne do przekazania zamierzonego przesłania.\n[697 wyrazów]\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Sklepy cynamonowe -\nwybrane opowiadanie Brunona Schulza, Proces Franza Kafki)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Sklepy cynamonowe\nBrunona Schulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako labiryntu, odniesienie\nkoncepcji przestrzeni do pokładów i warstw w kreacji świata przedstawionego,\npełne wnioskowanie argumentacyjne dotyczące funkcji przestrzeni); również\nw pełni funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja\nprzestrzeni i jej roli w życiu bohatera) oraz do Prawieku i innych czasów Olgi\nTokarczuk (baśniowość i mitologizacja przestrzeni, uniwersalizacja znaczeń)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst kulturowy - znaczenie różnych\npokładów przestrzeni w przypadku mitologicznej Troi i odniesienie do tych\nznaczeń w interpretacji opowiadania Schulza\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\npierwsze zaburzenie spójności wynika z braku powiązania treści w akapicie, drugie -\nz nieuzasadnionego zastosowania w sąsiadujących ze sobą zdaniach (linijki 50-56)\nczasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 5 błędów językowych obniża ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n33 punkty\nJĘZYK POLSKI\nPoziom rozszerzony\nJĘZYK POLSKI\nPoziom rozszerzony\nJĘZYK POLSKI\nPoziom rozszerzony","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad-Temat_6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":79,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Temat 6. (0-35)
Autobiografizmu czy reprezentowanej przez pisarza postawy autobiograficznej w literaturze
nie należy rozpatrywać w kategoriach dokumentalnego i szczegółowego odzwierciedlenia
życia jednostki. Jest to raczej konwencja, która zależnie od kultury artystycznej
i światopoglądu epoki, w różnym stopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia
podmiotowego „ja”, posiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne.
(Edyta Dziewońska)
Rozważ, jaką rolę odgrywa autobiografizm w kreacji świata w dziełach literackich
różnych epok. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Edyty
Dziewońskiej.
W pracy odwołaj się do:
lektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych na początku
arkusza egzaminacyjnego
innych utworów literackich
wybranego kontekstu.
Wymagania ogólne i szczegółowe
Wykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na
s. 13-14 Informatora.
Zasady oceniania
Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się
na s. 15-33 Informatora.
Przykładowe ocenione rozwiązania
Przykład 1.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
Autobiografizm jest strategią artystyczną, polegającą na czerpaniu
autora z własnych przeżyć i doświadczeń w procesie kreacji dzieła.
W gatunkach literackich, takich jak dzienniki czy pamiętniki, biografia
autora jest podstawowym kontekstem do odczytania utworu. W innych
natomiast, np. powieściach lub nowelach, autobiografizm wydaje się
drugorzędną kategorią. Jednak nie sposób całkowicie oddzielić dzieło
od jego twórcy - według Edyty Dziewońskiej każdy utwór posiada
cechy autora mniej lub bardziej bezpośrednio, w zależności od kultury
i światopoglądu epoki, w której powstawał. Zgadzam się z tezą
postawioną przez autorkę, że strategia autobiograficzna nie polega na
szczegółowym udokumentowaniu życia pisarza, ale na ujawnieniu
jego przeżyć w różnym stopniu i na rozmaite sposoby.
jęz.
80 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
W literaturze polskiej autobiografizm zaczyna odgrywać znaczącą
rolę już w renesansie. Poeta doctus - Jan Kochanowski z osobistej
tragedii czyni główny temat XTrenówX, w których jako ojciec,
opłakujący śmierć córki, staje się podmiotem lirycznym wyrażającym
ból i cierpienie poety. W cyklu utworów można zaobserwować
przebieg żałoby (od rozpaczy w początkowych trenach, przez
kontestację bólu, zwątpienie, pogodzenie z losem obecne
w końcowych trenach, aż po odzyskanie równowagi,
przypieczętowane refleksją w ostatnim trenie zatytułowanym „Sen”),
a wraz z nim ewoluujący światopogląd autora. W szczegółowy i pełen
egzaltacji sposób opisuje on zmarłą Orszulkę, a także próbuje
doszukać się sensu w przeżywanym cierpieniu i rozpaczy.
Doświadczenia Kochanowskiego czynią z XTrenówX osobisty opis
przeżyć i emocji twórcy - to jest właśnie autobiograficzna esencja
dzieła, która wybrzmiewa wraz z całą gamą uczuć autora.
Już w starożytności autorzy obficie czerpali z własnej biografii.
Pamiętniki rzymskiego wodza Gajusza Juliusza Cezara z I wieku
p.n.e. „O wojnie galijskiej” są nie tylko opisem działań wojennych, ale
wprowadzeniem nowego stylu pisania pamiętników - trzecioosobowej
narracji, koncentrującej się na przedstawieniu faktów zamiast ocen
i wartościujących opinii. Cezar starał się opisać doświadczenia wojny
w sposób jak najbardziej obiektywny i wiarygodny. Jednak to pozorne
wyzbycie się podmiotowego „ja” nie oddziela dzieła od autora, który
dokonuje zręcznej selekcji opisanych wydarzeń - rezygnuje
z przedstawienia motywów walki, nadając jej pozory wojny obronnej,
a o klęskach pisze z pełnym przekonaniem, że z wojny wyjdzie
ostatecznie zwycięsko. Chwilami w narracji wodza odzywa się
zniecierpliwienie, gniew - nic w tym dziwnego, bo w istocie pisze on
o rywalach i osobistych wrogach. Formalnej podmiotowości
przeciwstawia się subiektywizm wewnętrzny, trudność w powściąganiu
silnych emocji, które równoważy sumienny rozkład blasków i cieni.
Wszystkie te elementy czynią z pamiętników Cezara dzieło typowo
autobiograficzne, a pod usilnym zachowaniem obiektywizmu ukrywa
się świadomie kreowana przez autora propaganda.
Kontekstem do powstania utworu były toczone w latach 58-51
p.n.e. wojny galijskie. Kampania Cezara przeciwko plemionom
int.
jęz.
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 81
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
celtyckim była niczym innym jak skutkiem ekspansjonistycznych
tendencji w Imperium Romanum i drogą do przejęcia władzy
w republice przez samego wodza. Zdobycie Galii stało się kluczowym
elementem rodzącej się legendy Gajusza Juliusza Cezara, który po
sukcesach w prowincjach zręcznie wykorzystał niepokoje w senacie
i narastające antagonizmy społeczne. Napisane przez niego cykle
pamiętników były nie tylko obrazem kunsztu literackiego, ale przede
wszystkim miały zapewnić Cezarowi sympatię społeczeństwa przed
zbliżającą się wojną domową. Takie wykorzystanie strategii
autobiograficznej, z pozorną skromnością, bez bezpośredniego
ujawniania się autora, to w pełni świadomy zabieg, którego celem było
stworzenie własnego mitu.
Literatura współczesna również na różne sposoby ujawnia cechy
i doświadczenia pisarza. W „Trans-Atlantyku” jeden
z najwybitniejszych polskich pisarzy - Witold Gombrowicz - na
podstawie własnych przeżyć kreuje kontrowersyjną opowieść o życiu
na emigracji. Choć sam autor przyznaje, że jest to fantazja i satyra,
wymyślona w luźnym związku z rzeczywistością, to niewątpliwie
utkana została z osobistych doświadczeń. Bohater „Trans-Atlantyku”
nosi nazwisko Gombrowicz i tak jak pisarz udaje się statkiem o imieniu
„Chrobry” na emigrację do Argentyny w 1939 roku. Wydarzenia takieX
jak wizyta w poselstwie czy kłótnia z tamtejszym pisarzemX także
odpowiadają rzeczywistym przeżyciom literata. Świat przedstawiony
w powieści wydaje się groteskowym obrazem refleksji i doświadczeń
Gombrowicza. W ten sposób próbuje on rozliczyć się z własną
dezercją z ojczyzny i tzw. kompleksem polskim - poczuciem niższości
Polaków wobec kultury zachodniej, przytłoczonych własną historią
i tradycją. „Trans-Atlantyk” to utwór w przeważającej części fikcyjny -
nie jest dokumentalnym opisem życia na emigracji, ale
wykorzystaniem własnych przeżyć do postawienia diagnozy
społeczeństwu polskiemu oraz odrzucenia wszelkich konwencji
i autorytetów w imię własnej twórczości.
Autobiografizm w literaturze wybrzmiewa na wiele sposobów.
Czasem autor ujawnia się w sposób dosłowny i bezpośredni,
a czasem podmiotowe „ja” daje o sobie znać niezwykle subtelnie.
Przybiera różne formy ze względu na kontekst i charakterystykę epoki,
int.
int.
82 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
jest konsekwencją osobowości autora - jego przeżyć i emocji - oraz
świadomie dokonywanej kreacji w akcie tworzenia dzieła.
Amerykański przedstawiciel modernizmu T.S. Eliot w swoich esejach
podkreślał, że sztuka powinna, jako ucieczka od osobowości, być
całkowicie oddzielona od artysty. W przeciwnym nurcie podążali
zwolennicy konfesji w literaturze, polegającej na zindywidualizowaniu
dzieła, opisaniu przeżyć jednostki. Mimo rozpatrywania koncepcji
autobiograficznej w różnych ujęciach literatura umożliwia pełniejsze
poznanie człowieka, który jest przecież tylko sumą własnych
doświadczeń. [774 wyrazy]
jęz.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Trenów Jana
Kochanowskiego)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Trenów Jana
Kochanowskiego (funkcjonalne odniesienie do biografii poety wsparte analizą
kompozycji i wymowy cyklu, wnioskowanie argumentacyjne dotyczące
elementów autobiograficznych w dziele Kochanowskiego); również w pełni
funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do pamiętników Cezara O wojnie
galijskiej (analiza elementów subiektywnych i obiektywnych w utworze w
powiązaniu z osobistymi doświadczeniami ich autora) oraz autobiograficzny
charakter Trans-Atlantyku Witolda Gombrowicza (funkcjonalna analiza
elementów biografii pisarza wykorzystanych w powieści)
funkcjonalnie wykorzystano również kontekst biograficzny w analizie wszystkich
utworów literackich
bogata argumentacja
funkcjonalność omówienia dzieł literackich oraz wykorzystanie kontekstu
interpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację
tematu; 4 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.
Łącznie
34 punkty
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 83
Przykład 2.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
Fragment tekstu Edyty Dziewońskiej rzuca nowe światło na
koncepcje postawy lub tworów autobiograficznych. Dziewońska
zauważa, że sposóbX w jaki przedstawiamy rzeczywistość, w tym nas
samych, żywo czerpie z możliwości naszego otoczenia, wliczając w to
również osiągnięcia epoki. Jednak pytanie, jakie powinniśmy sobie
postawić, dotyczy w gruncie rzeczy nie tylko zdolności do
introspektywnej analizy podmiotu, ale i odwołuje się do samej
koncepcji prawdy uniwersalnej o człowieku oraz nawiązuje do
wyjątkowo żywego ostatnimi czasy relatywizmu. Problematyka ta więc
wzbija się znacznie wyżej, ponad mianownik jednostkowy, sięgając do
problemu, który człowiekX jako byt rozumny, na swej drodze powinien
rozważyć.
Rozprawiając na temat związany z autobiografią, nie sposób nie
wspomnieć o osiągnięciach naukowych, wpływających na zmianę
w postrzeganiu ludzkich zachowań i ich źródło. Na początku XX w.
Zygmund FreudX poprzez swoją teorię psychoanalizy, zapoczątkował
niezwykle znaczący dla obecnego kształtu nauki proces stopniowego
wyłamywania się psychologii z dziedzin filozoficznych. Poprzez
pochylenie się nad człowiekiem jako niezwykle skomplikowaną
maszyną, zwierzęciem mogącym jednak myśleć w sposób
abstrakcyjny i obdarzonym samoświadomością, szansę na nowe
światło zyskała powieść psychologiczna. Przykładem takiego dzieła
mogłaby być „Cudzoziemka” autorstwa Marii Kuncewiczowej. Pisarka
miała podobno zakląć w postaciach Róży i jej córki swoje relacje
z matką, swoje trudne przeżycia. Wpływ nauki na dzieło niezwykle
uwidacznia się w scenach ukazujących wewnętrzne życie róży, to, jak
zdziera przed sobą (chociażby na chwilę) kolejne warstwy masek, czy
to stojąc przed lustrem, czy patrząc na obdrapane nogi wiekowego
stołu. Śledząc wspomnienia bohaterki, możemy zauważyć, jak historia
zdominowana jest przez zakorzenione we wczesnym dzieciństwie
i latach młodzieńczych poczucie niesprawiedliwości oraz
osamotnienie, jak bardzo doświadczenie, o którym bezpośrednio już
jęz.
int.
jęz.
jęz.
int.
jęz.
int.
jęz.
jęz.
ort.
jęz.
84 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
nie rozmyślamy, staje się ciężarem rzutującym na nas do momentu,
aż nie uświadomimy sobie, że tak jest, aż nie przebaczymy sobie
z przeszłości.
Wpływ epoki na autobiograficzne postrzeganie siebie nie musi
być spowodowany jednak jedynie rozwojem nauki. Jego źródłem
może być równie rozwój tendencji charakterystycznych dla danego
okresu literackiego, jego założenia programowe i wynikający z nich
sposób postrzegania świata. Taką epoką jest niewątpliwie romantyzm.
I choć kreacje bohaterów romantycznych to kreacje fikcyjne, można
uznać, że obecne są w nich elementy autobiograficznej refleksji ich
twórców. W kontekście stwierdzeń Dziewońskiej można uznać, że
taka właśnie konwencja obecna jest w III części „Dziadów” Adama
Mickiewicza. Elementy autobiografizmu wynikają tu z próby oddania
przeżyć samego poety, który w kreacji Konrada oddaje swoje
przeżycia związane z procesem filomatów i filaretów, uwięzieniem
i wreszcie skazaniem na „banicję” - nakazem opuszczenia rodzinnych
stron. Dziewońska pisze, że kreacja autobiograficzna „w różnym
stopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”,
posiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne”.
W dramacie Mickiewicza są one obecne zarówno w kreacji
Konrada-poety, ale również w „Ustępie”, w wierszu „Do przyjaciół
Moskali”, w którym autor dzieli się swoimi przeżyciami i refleksjami
natury osobistej, których podłożem jest spotkanie Mickiewicza
z gronem rosyjskich twórców i buntowników.
Czasami realizacje autobiograficzne potrafią zaskoczyć
odbiorców. Nowe epoki stawiają przed człowiekiem nowe problemy
i zmuszają do ciągłego odnajdywania się w rzeczywistości przez
jednostkę i jak wiadomoX nie wszystkim się to udaje. Widoczny
w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku podział na bajecznie
bogatych ludzi sukcesu oraz na obywateli borykających się ze
skrajnym ubóstwem i trudnościami związanymi z lokacją ich miejsc
zamieszkaniaX widać było szczególnie w metropoliachX takich jak np.
Nowy York. Życie tej ciemniejszej strony miasta opisuje m.in. Jim
Carell w swojej powieści „Przetrwać w Nowym Yorku”. W książce
możemy natrafić na obraz świata niezwykle okrutnego, w którym autor
sam dojrzewał i któremu dał się porwać. Sytuacja ekonomiczna
jęz. jęz.
jęz.
jęz.
int.
int. int.
ort.
ort.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 85
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
i pewne czynniki, jak choćby rozpowszechnienie nowych narkotyków
czy wpływ rówieśników, sprawiły, że autor swoją historię opowiada na
wpółprzytomnie. Kształt świata zaciera się przez stany umysłu
bohatera pogrążonego w pustce. Nowe normy kulturowe, mimo
nastawienia na liberalny i nieskrępowany rozwój społeczeństwa, niosą
zgubę tym, którzy urodzili się w „złej” jego części.
Śledząc nauki chociażby przytoczonego przeze mnie Zygmunta
Freuda, możemy natrafić na przekonanie, jakoby kultura była źródłem
cierpienia. KulturaX przez jaką właściwie pojmujemy wszelkie
świadectwa naszego rozwoju, wzrostu epoki. Nieustanny rozwój
wymusza na jednostce kolejne ustępstwa i de facto buduje jej
sztuczny wizerunek od podstaw. Jak zauważył Hegel, decyzji
przeszłości nie można oceniać w kontekście naszego punktu
widzenia, czyli nie powinniśmy poddawać ich ocenie. Człowiek stoi
przeto przed bardzo poważnym pytaniem natury epistemologicznej
odnośnie prawd uniwersalnych, mianowicie (jeśli takowe istnieją), to
czy tyczą się bezpośrednio człowieka oraz czy kultura i twórczość jest
ich reperkusją, czy stłumieniem? Na te pytania trudno jest
odpowiedzieć, szczególnieX że źródłem refleksji jest motyw
autobiograficzności. Wydaje mi się więc, że próba wyselekcjonowania
przez nas informacji „prawdziwych” z tekstu jest tak samo szkodliwa
(a może i bardziej) jak zawierzenie w pełni autorowi opisującemu
siebie w swoich czasach.
Co może być w końcu prawdziwsze od rzeczywistej myśli, nawet
tej pozbawionej dziś dla nas sensu? Z kolei to, czy opisowi
zawierzymy, czy nie, jest już bezpośrednio sprawą każdego z nas,
tego, jak każdy z nas rozdziela byt od czasu. [796 wyrazów]
jęz.
int.
jęz.
int.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Dziadów cz. III Adama
Mickiewicza)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dziadów cz. III Adama
Mickiewicza (funkcjonalne odniesienie do biografii poety i jej elementów
obecnych w kreacji Konrada - poety oraz odniesienia do tej biografii obecne
w „Ustępie”), funkcjonalne wykorzystanie Cudzoziemki Marii Kuncewiczowej
86 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
(analiza postawy i przeżyć Róży ujawniające relacje autorki powieści z matką i jej
młodzieńcze doświadczenia), funkcjonalne odniesienie do powieści Jima Carella
(przeniesienie osobistych doświadczeń z życia w metropolii na sposób kreacji
przestrzeni i jej oddziaływania na człowieka)
w pełni funkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: psychologiczny
(teoria Zygmunta Freuda), historycznoliteracki (cechy romantyzmu) oraz
kulturowy (analiza funkcjonalne odwołania do miasta jako znaku kulturowego)
bogata argumentacja
funkcjonalność omówienia dzieł literackich oraz wykorzystanie kontekstu
interpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację
tematu; 13 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - w pracy popełniono 2 błędy ortograficzne.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 8 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie
28 punktów
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 87
3.
Informacja o egzaminie maturalnym z języka polskiego
dla absolwentów niesłyszących
Informacje o egzaminie maturalnym z języka polskiego przedstawione w rozdziale 1. Opis
egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego w części pisemnej
na poziomie rozszerzonym dotyczą również egzaminu dla absolwentów niesłyszących.
Ponadto zdający niesłyszący przystępują do egzaminu maturalnego w warunkach i formie
dostosowanych do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności.
Dostosowanie warunków przeprowadzenia egzaminu maturalnego dla absolwentów
niesłyszących obejmuje m.in. czas trwania egzaminu. Z kolei dostosowanie dla tej grupy
zdających formy egzaminu maturalnego z języka polskiego w części pisemnej na poziomie
rozszerzonym polega przede wszystkim na ułatwieniu rozumienia zamieszczonych
w tematach egzaminacyjnych cytatów z tekstów literackich lub nieliterackich poprzez
wyjaśnianie przypisem takich wyrazów, związków wyrazowych lub całych zdań, które
mogłyby być niezrozumiałe dla osób niesłyszących lub zrozumiane niewłaściwie.
Zastosowane zmiany nie będą dotyczyły terminów z zakresu kształcenia kulturowego
i literackiego oraz językowego.
Szczegółowe informacje dotyczące egzaminu dla zdających ze specjalnymi potrzebami
edukacyjnymi, w tym niesłyszących, określone są w Komunikacie dyrektora Centralnej
Komisji Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form
przeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.
W dalszej części tego rozdziału przedstawiono dostosowany dla osób niesłyszących
przykładowy temat wypracowania z rozwiązaniami na egzamin pisemny na poziomie
rozszerzonym. Temat został wybrany z części 2. informatora. Zachowano numerację tematu.
88 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
3.1.
Przykładowe zadanie z rozwiązaniami. Część pisemna
na poziomie rozszerzonym dla absolwentów
niesłyszących
Temat 4. (0-35)
Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze1 rzeczy, oto są ciepłe jeszcze groby, próchno
i mierzwa2. Prastare historie. Siedem warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce.
(Bruno Schulz, Wiosna)
1 Spichrz (z niem.) - budynek przeznaczony do składania i przechowywania zapasów zboża.
2 Mierzwa - zgnieciona słoma, używana najczęściej na ściółkę dla bydła.
Rozważ, jakie znaczenie dla odczytania sensu dzieła literackiego ma wykreowana
w nim przestrzeń. Punktem wyjścia do rozważań uczyń cytowany fragment
opowiadania Wiosna Brunona Schulza.
W pracy odwołaj się do:
znanych Ci fragmentów Procesu Franza Kafki
innych utworów literackich
wybranego kontekstu.
Wymagania ogólne i szczegółowe
Wykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na
s. 13-14 Informatora.
Zasady oceniania
Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się
na s. 15-33 Informatora.
Przykładowe ocenione rozwiązania
Przykład 1.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
sp.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
Każdy człowiek żyje w konkretnej przestrzeni, na którą
nieustannie wywiera wpływ, a ona na niego - jesteśmy jej częścią,
a ona staje się częścią nas. Podobnie jest z dziełami literackimi -
wykreowana w nich rzeczywistość również nie pozostaje bez
znaczenia dla odczytania sensu książki. Najczęściej ukazana przez
autora przestrzeń ma za zadanie pogłębiać portret psychologiczny
umiejscowionego w niej bohatera, przekazywać pewne symboliczne
treści lub skłaniać do refleksji nad głębszym sensem czytanych słów.
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 89
sp.
sp.
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
„Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są
ciepłe jeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem
warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce”.‿
W twórczości Schulza przestrzeń odgrywa znaczącą rolę. Choć nie
jest to ujęte wprost, wiadomo, że wydarzenia opisane w opowiadaniu
„Wiosna” mają miejsce w Drohobyczu - prowincjonalnym mieście,
gdzie mieszkał Schulz. Tekst stanowi poniekąd symboliczną
autobiografię, a poprzez wykreowaną przestrzeń autor przybliża
czytelnikowi swoją osobę, własny sposób postrzegania świata takim,
jakiego pragnął, a jakim, jak przekonał się w dalszym życiu, świat nie
był. Schulz opisuje przestrzeń widzianą oczami dziecka, które
dostrzega w nim to, co niesamowite i niedostępne dla oka innych
ludzi, następuje tu wręcz „mityzacja rzeczywistości”. Miasto będące
niejako centrum wszechświata jest ukazane wraz ze swoimi
zakamarkami w konwencji onirycznej - miejsca przechodzą płynnie
z jednychX stając się innymiX i mieszają się ze sobą w swego rodzaju
labirynt. Wszystkie te zabiegi sprawiają, że przestrzeń pozostaje
niedomknięta, co pozwala czytelnikowi poszerzać ją wedle własnych
odczuć.
Koncepcja przedstawienia świata jako labiryntu pojawia się
również u Franza Kafki w „Procesie”, jednak w tym przypadku
przestrzeń ta zdecydowanie napawa poczuciem zagrożenia.
Wydarzenia rozgrywają się w ciasnych, nieprzyjemnych
i niedoświetlonych pomieszczeniach łączących się w pewną „sieć”,
w której łatwo się zgubić. Nie bez znaczenia pozostaje też
rozpoczynająca się już na schodach do pomieszczeń sądowych
duchota, która zdaje się nie przeszkadzać urzędnikom. Przedstawiona
rzeczywistość jest absurdalna, a sam Józef K. czuje się w niej
uwięziony. Klaustrofobiczna przestrzeń ukazana przez autora
odpowiada wewnętrznym odczuciom bohatera. Kafkowski labirynt jest
uniwersalnym zobrazowaniem człowieka zagubionego na drodze
własnego życia.
[ W „Cierpieniach młodego Wertera” autorstwa Goethego natura
jest niejako pejzażem duszy głównego bohatera - odzwierciedla jego
stany emocjonalne. Dolina pełna życia i słońca wiosną, jesienią staje
się ponura, wręcz przerażająca. Dokładnie to samo przeżywa na
int. jęz. int.
jęz.
jęz.
90 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
przestrzeni roku młodzieniec: podczas wiosennych i letnich miesięcy
odczuwa radość z poznania Lotty i spędzanego w jej towarzystwie
czasu, jednak z nadejściem jesieni, kiedy rozumie, że nigdy nie
połączy się z odnalezioną bratnią duszą, pogrąża się w smutku wraz
z otaczającą go przyrodą. Dopełnieniem tej zależności między
Werterem a przestrzenią są stare orzechy - ich ścięcie oznacza dla
bohatera, że nic nie będzie już tak jak dawniej. Goethe pokazał w ten
sposób związek człowieka z naturą i pogłębił portret psychologiczny
młodzieńca.
Inną funkcję pełni przestrzeń ukazana przez Josepha Conrada
w „Jądrze ciemności”. Sporo uwagi autor poświęcił opisowi natury
podczas podróży Marlowa: bardzo ważne są tu rzeka, porośnięte
cienistą zielenią brzegi czy mgła. Wszystkie te elementy składają się
na metaforyczny obraz podróży człowieka w głąb siebie - do tego, co
w nim pierwotne i skrzętnie ukryte, stłumione. Nieprzebyte ściany
zieleni wzdłuż brzegów pokazująX jak bardzo potrafimy być obcy dla
samych siebie. Rzeka jest kręta, pełna skał, wirów i innych mało
przyjemnych niespodzianek, ponieważ nigdy nie wiemyX do czego
możemy być zdolni i powoli poznając siebieX często dokonujemy
smutnych czy wręcz przerażających odkryć. Z kolei mgła otaczająca
raz po raz parowiec Marlowa to przedstawienie tego, co uniemożliwia
człowiekowi poznawanie siebie i mąci jego myśli, by nie wiedział,
którędy ma dalej podążać na drodze poszukiwania prawdy o sobie.
Conrad, opisując przyrodę pośrodku afrykańskiego lądu, ułatwia
odczytanie symbolicznego znaczenia podróży w górę rzeki.
Jak widać, przestrzeń w dziele literackim nie jest tylko miejscem,
w którym bohater mieszka, czy które odwiedza - nie można przenieść
bohatera do innej rzeczywistości tak, by pozostał niezmieniony.
Również wydarzenia, gdyby rozegrały się gdzieś indziejX nabrałyby
innego wydźwięku. Przestrzeń wykreowana przez autora ułatwia
odnalezienie treści metaforycznej i skłania do konkretnych refleksji
w kontekście ukazanych zdarzeń, a często stanowi też element
charakterystyki pośredniej bohatera, dzięki czemu czytelnik może
zrozumieć go w pełni. [657 wyrazów]
int.
int.
int.
int.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 91

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Proces Franza Kafki)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie opowiadanie Wiosna
Brunona Schulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako elementu świata
przedstawionego oddającego osobowość autora i wpływającego na sposób
widzenia świata przez bohatera, ukazanie przestrzeni jako labiryntu);
funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja
przestrzeni jako ciasnej klatki ograniczającej wolność bohatera) oraz do Cierpień
młodego Wertera J. W. Goethego (natura otaczająca człowieka jako przestrzeń
oddająca wewnętrzne przeżycia bohatera, pejzaż jego duszy)
funkcjonalną analizę przestrzeni jako obrazu duszy bohatera pogłębia kontekst
literacki, jakim jest funkcjonalna interpretacja Jądra ciemności Conrada
bogata argumentacja
funkcjonalność omówionych dzieł literackich i wykorzystanie kontekstu
interpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;
3 zaburzenia spójności, pierwsze wewnątrzakapitowe, drugie pomiędzy akapitami.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację
tematu; 4 błędy językowe obniżają ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie
32 punkty
Przykład 2.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
Przestrzeń otacza każdego z nas i każdy z nas na co dzień kreuje
ją wokół siebie. Nieustannie otaczamy się różnymi rzeczami.
Gromadzimy to, co jest nam niezbędne, ale i to, czego tak naprawdę
nie potrzebujemy. W ten sposób tworzymy „labirynty wnętrza”, a świat
naokoło nas staje się „magazynami i spichrzami rzeczy”. Bruno Schulz
skłania nas jednak do smutnej refleksji, przypominając, że wszystkie
92 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
sp.
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
rzeczy materialne przeminą i że doświadczyły już tego pokolenia
przed nami. Autor przedstawia świat jako warstwy, nawiązując do Troi.
Troja bowiem odkrywana była warstwami. W dziewiętnastym wieku
dotarł do niej fascynat opowieści o tajemniczym mieście, w którym
odbyła się wojna o Helenę - Henryk Schliemann. Później jednak
okazało się, że Troja, którą odkrył, pochodzi z zupełnie innych czasów,
że jest to jej inna warstwa. Nasze pokolenie tworzy warstwę
przestrzeni, którą niedługo przykryje kolejna warstwa, sprawiając, że
nasza odejdzie w zapomnienie.
Przestrzeń w opowiadaniach Schulza, jak i w jego rysunkach,
stanowi jeden z kluczy do interpretacji. Artysta tworzy ją bardzo
swobodnie. Jest oniryczna i surrealistyczna. Jej niezwykłość można
zaobserwować chociażby w opowiadaniu „Sklepy cynamonowe”.
Główny bohater wędruje po znanym sobie mieście, które stopniowo
staje się dla niego coraz bardziej obce. ‿Inspiracją dla miasta
z opowiadania był dla Schulza rodzinny Drohobycz. Opisywana
w „Sklepach cynamonowych” przestrzeń jest w ciągłym ruchu, wnętrze
łączy się z tymX co na zewnątrz. Zmiany w przestrzeni i zderzenie
z nieznanym to metafora dorastania i poznawania świata po odejściu
spod opieki rodziców. Tak kreowana przestrzeń staje się zatem
labiryntem, w którym narrator próbuje odnaleźć drogę nie tylko do
centrum świata, ale do własnego jestestwa, do istoty bytu, pełni
zrozumienia świata i samego siebie. To labirynt w dwóch wymiarach,
dwa pokłady labiryntu - zewnętrzy i wewnętrzny.
Istotna dla pełnego zrozumienia tekstu jest również przestrzeń
stworzona przez Franza Kafkę w „Procesie”. Podobnie jak u Schulza
panuje tu atmosfera snu. Przestrzeń jest oniryczna i nieokreślona.
Brak sprecyzowanego miejsca akcji nadaje treści uniwersalny
charakter. Każde pomieszczenie, w którym przebywa Józef K.
w trakcie trwania swojego procesu, przyjmuje formę labiryntu.
Otwierane drzwi prowadzą do następnych drzwi. Takie odczuwanie
przestrzeni podkreśla zagubienie i całkowitą bezradność bohatera.
Budowa sądu, w którym panuje niemożliwa do zniesienia duchota,
stwarza atmosferę grozy i wywołuje niepokój. Sprawia również
wrażenieX jakoby coś nieustannie miało władzę nad bohaterem
i kontrolowało jego postępowanie. „Proces” to powieść o bezsilności
jęz.
jęz.
int.
int.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 93
sp.
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
człowieka wrzuconego do labiryntu świata, w którym bohater nie
decyduje o niczym, zostaje podporządkowany pseudo autorytetom
i rozpaczliwie próbuje wziąć odpowiedzialność za swoje czyny i za
swoje życie. Przytłaczająca aura, która panuje wokół Józefa K.X jest
znakiem jego podległości i bezradności, obrazem samotności
człowieka osaczonego w labiryncie.
Ciekawą koncepcję przestrzeni zaproponowała w swoim dziele
„Prawiek i inne czasy” Olga Tokarczuk. Autorka umieściła tytułową
miejscowość Prawiek w centrum całego wszechświata, co umieszcza
również w centrum ludzkie wartości i doświadczenia. Magia Prawieku
polega na tym, że jest to sfera sacrum - bezpieczna dla wszystkich,
którzy znajdą się w środku. Jego granice są tajemnicze, a mieszkańcy
żyją w świadomości, że poza nimi czyha na nich niebezpieczeństwo.
Opuszczenie Prawieku nie jest jednak proste - droga prowadząca do
wyjścia to labirynt, który ma chronić nieroztropnych przed
niebezpieczeństwem. To przekonanie potwierdza się zresztą
u wszystkich bohaterów, którzy z własnej woli lub pod przymusem
decydują się opuścić Prawiek. Tokarczuk zamyka w Prawieku różne
archetypy ludzkich zachowań i po kolei nam je przedstawia. Ważnym
elementem przestrzeni w tej powieści jest natura, która ma baśniowy
charakter osiągnięty dzięki licznym personifikacjom. Natura wpływa
również bezpośrednio na życie ludzi w Prawieku. Nazywają oni
mijające lata: rokiem jabłoni bądź grusz, co oznacza albo lata
dynamicznego rozwoju, albo spokoju. Otoczenie w „Prawieku” jest
mityczne. Mityzacja rzeczywistości pozwala Tokarczuk ukazać ukryte
piękno banalnego świata, co było głównym założeniem realizmu
magicznego, którego autorka jest przedstawicielką.
Niewątpliwie przestrzeń jest niezwykle ważnym elementem
każdego utworu literackiego na drodze do zrozumienia jego sensu.
Może ona skłaniać do refleksji nad przemijaniem lub być metaforą
zmian zachodzących w życiu człowieka. Może tworzyć atmosferę
utworu niezbędną do poznania odczuć bohatera, być narzędziem
realizmu, czy w końcu przedstawić czytelnikowi inną stronę świata,
z którym spotyka się na co dzień. Taka przestrzeń ma najczęściej
znamiona labiryntu, w którym bohater poszukuje drogi swojego życia.
Jest ona także narzędziem, które pomaga autorowi tworzyć,
ort.
int.
jęz.
jęz.
94 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
78
79
80
a czytelnikowi odkrywać różne kierunki interpretacji. Bez niej dzieło
byłoby niezdolne do przekazania zamierzonego przesłania.
[697 wyrazów]
jęz.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Sklepy cynamonowe -
wybrane opowiadanie Brunona Schulza, Proces Franza Kafki)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Sklepy cynamonowe
Brunona Schulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako labiryntu, odniesienie
koncepcji przestrzeni do pokładów i warstw w kreacji świata przedstawionego,
pełne wnioskowanie argumentacyjne dotyczące funkcji przestrzeni); również
w pełni funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja
przestrzeni i jej roli w życiu bohatera) oraz do Prawieku i innych czasów Olgi
Tokarczuk (baśniowość i mitologizacja przestrzeni, uniwersalizacja znaczeń)
funkcjonalnie wykorzystano również kontekst kulturowy - znaczenie różnych
pokładów przestrzeni w przypadku mitologicznej Troi i odniesienie do tych
znaczeń w interpretacji opowiadania Schulza
bogata argumentacja
funkcjonalność omówionych dzieł literackich i wykorzystanie kontekstu
interpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;
pierwsze zaburzenie spójności wynika z braku powiązania treści w akapicie, drugie -
z nieuzasadnionego zastosowania w sąsiadujących ze sobą zdaniach (linijki 50-56)
czasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację
tematu; 5 błędów językowych obniża ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.
Łącznie
33 punkty
JĘZYK POLSKI
Poziom rozszerzony
JĘZYK POLSKI
Poziom rozszerzony
JĘZYK POLSKI
Poziom rozszerzony

","solutions":[]}